1940-1945

Waarom pa van Friesland naar Limburg is verhuisd, daar over heeft hij het volgende verteld:
Toen de oorlog uitbrak was hij 13 jaar, er heerste armoede in het gezin, net als in de rest van het dorp. De bezetting van Nederland door de Duitsers maakten het er niet gemakkelijk op.
Er was gebrek aan zowat alles en boven al … er was honger.
Alleen als je bevriend met de Duitsers om ging, kon je nog wel het een en ander voor elkaar krijgen, zo was het onder anderen een stuk makkelijker om aan de eerste levensbehoefte te komen. Maar… daar moest natuurlijk wel wat meer tegen over staan dan alleen bevriend. Als je bijvoorbeeld lid was van de NSB had je al een streepje voor, en kon je gemakkelijk aan van alles en nog wat komen. Waar die partij voor stond, is iedereen wel bekend.

Omdat zijn vader vond dat hij geen andere keus had, was het dan ook beter om lid te worden van de NSB omdat, die heulde met de Duitsers, en het een stuk beter hadden dan de meeste inwoners was, de keuze snel gemaakt. De partij genoot niet veel aanzien in Friesland.
Bij de verkiezingen voor de Provinciale Staten in 1939, ging de partij van 1 naar 0 zetels. Terwijl de partij bijvoorbeeld in Noord Holland met eerst 7, naar 4 zetels ging. Dus hun aanzien nam overal wel af. Maar dat neemt niet weg dat er nog genoeg bereid waren allerlei hand en spant diensten uit te voeren voor de bezetter. Zo ook zijn vader.

Bewust of onbewust heeft hij de rest van het gezin hier in mee gesleurd. Wat pa en andere leden van het gezin hebben uitgespookt, heeft hij nooit verteld.
Pa vertelde dat hij na de oorlog is opgepakt samen met zijn broer Andries en zijn vader.
Wat er met zijn moeder en de andere kinderen gebeurt is, heeft hij niet verteld. Volgens mij waren die ook nog te jong, of wisten er niets van af.
De drie werden gestraft voor de daden die ze in de oorlog hadden gepleegd, of omdat ze geheuld hadden met de Duitsers. Wat voor daden, daar is nooit over gepraat tot, die ene keer dan.

Pa heeft mij verteld dat hij samen met nog iemand anders, de opdracht had, om met iemand af te rekenen, wie dat was, uit welke hoek hij kwam en waarom, heeft hij niet verteld. Of ze bewapend waren toen ze die bewuste avond op pad gingen, heeft hij niet verteld.
Toen ze de betreffende persoon van een afstand zagen staan, zijn ze er beiden op af gerend, wat zij niet wisten, was dat de man bewapend was. Toen beiden dichterbij kwamen en deze zag wat er zou gaan gebeuren, heeft hij meteen geschoten, waardoor de maat van pa dodelijk werd getroffen. Pa heeft met een gevecht, dat niet lang duurde, de man levens gevaarlijk verwond. Hoe en waar mee, wilde hij niet vertellen.
Of de man het overleefd heeft, wist hij ook niet want, meteen na het voorval is hij er vandoor gegaan.

Wel werd de volgende dag in de buurt verteld, dat er twee lichamen gevonden waren en dat de Duitsers op zoek waren naar de dader(s).Of het over het gebeuren van die bewuste nacht ging, daar heeft pa zich niet over uit gelaten.
Wel vertelde hij dat hem het voorval steeds is bij gebleven, en zei: heb je enig idee wat dat bij iemand van 17 doet. Te meer omdat, het ook zo had kunnen zijn dat hij was neer geschoten, het was op dat moment of hij, of zijn metgezel. Het zat hem zo hoog omdat, het om iemand ging die hem zeer dierbaar was.
Hij heeft niet verteld of iemand er achter is gekomen, dat hij bij dat voorval betrokken is geweest. Ook niet of dat later als nog is uit gekomen en hij daar voor berecht is.
Hoeveel daar van waar is weet ik niet. Dit heeft hij mij verteld in een emotioneel moment met een behoorlijke slok op. Maar je kent de uitspraak: …, dronken lui, en kleine kinderen!
Pa mist zijn linker pink, hoe dat gebeurd is heeft hij nooit een normaal antwoord opgegeven.

Na de oorlog werden veel NSB’ers opgepakt en berecht voor hun daden.
Pa werd veroordeeld tot 10 jaar werken in de staatsmijnen in Limburg.
Terwijl Limburgers daar werkten om in hun levensonderhoud te voorzien. Omdat in die tijd woonruimte schaars was zijn degene die veroordeeld waren ondergebracht bij de voormalige Pepijn klinieken. Volgens mij was het daarvoor een zwakzinnige inrichting, in ieder geval was het dat zover ik me kan herinneren altijd al en nu nog.
Zo doende heeft hij ma leren kennen, of Martin Blauw zijn vrouw ook op die manier heeft leren kennen weet ik niet. Dat Martin Fries was wist ik wel.