Bezoekuur

Mijn tante was een vrouw met onaangepast gedrag en onderweg schaamde ik mij voor haar gedrag in de trein. Ze sprak heel luid, zei lelijke woorden en provoceerde de mensen in de coupé met rare uitlatingen over haar broer. Haar eigen angst voor de buitenwereld overschreeuwde zij op die manier. Ik schaamde mij diep voor haar gedrag en ook voor wat mijn vader had gedaan. Ik wist toen nog niet precies wat hij had gedaan, maar wel dat hij een oorlogsmisdadiger was die levenslang had gekregen.
Op school leerde ik wat oorlogsmisdadigers deden. Ik zag altijd op tegen het bezoek. Eigenlijk was ik bang voor mijn vader, voor zijn fanatieke blik, zijn strenge brieven en voor zijn verwachting dat ik hem en zijn daden geweldig zou vinden en dol op hem was. Dat was allemaal niet zo, maar ik had min of meer geleerd dat niet te laten merken.
Mama leerde mij altijd zacht te spreken in het openbaar vervoer en mij beleefd te gedragen naar de grote mensen. Mama leerde mij ook hoe ik samen met haar bijna onzichtbaar kon leven. Maar op zo'n bezoekdag aan papa was dat allemaal onmogelijk. Mama ging nooit meer met mij mee.
Na het naar binnen gaan van de gevangenis, door de kleine dikke deur, stond je in een piepkleine entree met mannen met grote sleutelbossen. Je kon merken dat je niet echt welkom was, want er werden alleen woorden gesnauwd. Nadat allerlei tussendeuren van slot en weer op slot werden gedraaid met rinkelende sleutels, kwam je op een binnenplaats met een grasveld, waar mannen rondjes liepen.
Als die mannen mij zagen riepen ze allemaal "dag Mijke" en ze zwaaiden naar mij. Ik zwaaide verlegen terug en was weer verbaasd dat die mannen mij leken te kennen.
Na de binnenplaats kwam je bij een barak en als wij binnen kwamen stond papa daar ons op te wachten. Ik had duidelijke instructies van mijn tante gekregen dat ik blij tegen hem op moest springen. Dan tilde papa mij omhoog en dan moest ik een pakje shag vanuit mijn jaszak in zijn binnenzak duwen. Het lukte altijd, maar ik wist dat ik iets deed wat niet mocht en dat vond ik naar.
Papa was altijd heel blij om mij te zien, dan glansden zijn ogen en dan zei hij met een lieve stem aardige dingen tegen mij. Ik was dan zelf ook half blij, want ja, het was toch mijn vader.
Na de begroeting mocht ik papa niet meer aanraken, niet op schoot, zoals in de gevangenis van Leeuwarden nog wel mocht.
We zaten aan een lange tafel met aan elke kopse zijde een cipier (of zoals mijn tante zei een plurk). Papa zat tegenover mij en tante zat naast mij. Onder de tafel was een lang schot zodat je elkaar ook onder tafel niet aan kon raken.
Ondanks de mee luisterende cipiers begonnen we dan een gesprek over mijn schoolprestaties, over zijn ouders, mijn vriendinnetjes enz. Ik vond het altijd bewonderenswaardig dat papa zelf ook met verhalen kwam, terwijl hij in mijn ogen niets beleefde. Hij kon mooie verhalen vertellen over zijn jongensjaren in de Amsterdamse wijk De Pijp, over zijn korfbalclub, over zijn werk in de gevangenis: het naaien van verpleegstersuniformen enz. Maar soms ging het over zijn politieke ideeën en dan veranderde zijn gezicht en dan was ik weer bang voor hem.
Ik probeerde altijd om die verhalen niet te horen, want ik wilde geen deel uitmaken van
zijn keuzes in de oorlog. Maar ik durfde niet voluit te zeggen dat ik zijn visie niet deelde. Want ik ging weer naar huis en hij was gevangen.